İÇERME BELGESİ
(JOINT INCLUSION MEMORANDUM-JIM)
A- Sosyal Dışlama-Sosyal İçerme
Avrupa Sosyal Dışlanmayla Mücadele Stratejisi temel olarak toplumdaki dezavantajlı grupları (işsizler, eğitimsizler veya yeterli eğitim alamayanlar, kadınlar, çocuklar, yaşlılar, evsizler, özürlüler, madde bağımlıları, vb.) kapsamakta ve bu grupları projeler vasıtasıyla topluma entegre etmeyi hedeflemektedir.
Bu çerçevede Sosyal Dışlanmayla Mücadele Stratejisinde "istihdam, gelir dağılımı ve parasal yoksulluk, eğitim, konut, sağlık ve ulaşım politikaları, emeklilik sistemi dahil olmak üzere sosyal güvenlik sistemi, sosyal hizmet ve sosyal yardım politikaları" gibi alt başlıklar yer almaktadır.
Aralık 2000 tarihinde Nice Avrupa Konseyinde, yoksulluk ve sosyal dışlanma hakkındaki dört ortak hedefe dayanan bir çerçeve kurulmuştur. Sosyal içerme, Nice Avrupa Konseyi Başkanlık Sonuçları kapsamında bir politik hedef olarak tesis edilmiştir. Nice'de gerçekleşen Avrupa Konseyi toplantısı öncesinde ise Lizbon Avrupa Konseyi'nde belirlenen stratejik hedefler sosyal içerme kavramının da temelini oluşturmaktadır.
Sosyal içerme sürecinin tüm üye ülkeler tarafından bünyelerine uyarlanmasını sağlamak üzere "Eşgüdüme Yönelik Açık Yöntem" kuralları benimsenmiştir. Böylelikle, 2010 yılına kadar yoksulluk ile mücadelede önemli bir yol aşılması öngörülmüştür. Eşgüdüme Yönelik Açık Yöntem ( The Open Method of Coordination) 5 temel unsurdan oluşmaktadır.
Eşgüdüme Yönelik Açık Yöntemin 5 temel unsuru aşağıda ifade edilmiştir:
1. Birliğin temel hedefleri konusunda mutabakat
2. En iyi uygulama ve ölçme süreçlerinin karşılaştırılmasını sağlamak üzere ortak göstergelerin belirlenmesi
3. Sosyal içermeye ilişkin 2 yıllık ulusal eylem planları aracılığıyla Avrupa Birliği hedeflerinin ulusal veya bölgesel politikalara uyarlanması
4. Ulusal eylem planlarını analiz eden ve değerlendiren raporların yayınlanması
5. Politika eşgüdümü ile öğrenme ve en iyi uygulamalar konusunda uluslararası bilgi alışverişini teşvik etmek üzere bir topluluk eylem programının teşkil edilmesi
B- JIM Belgesi
Yoksulluk ve sosyal dışlanmayla etkili mücadele etmek için mali araçların seferber edilmesi konusunda, yeni üye devletler ve aday ülkelerin, özellikle Ortak İçerme Belgelerinin (JIM) izlenmesi konusundaki çabaları, AB yapısal fonları ve katılım öncesi yardımları tarafından desteklenmektedir. JIM, Türkiye'nin katılım öncesi yardımlardan yararlanması için önceliklerin belirlenmesinde temel stratejik belgelerden birini oluşturacaktır.
Aday ülke ve Komisyon tarafından ortak olarak hazırlanan bir belge olan JIM, kabul edildiğinde, her iki tarafın üst düzey temsilcileri tarafından imzalanacak ve Türkiye'de yoksulluk ve sosyal dışlanma ile mücadele ile ilgili başlıca politikaları belirleyecektir.
JIM'in hazırlanması süreci; yoksulluk ve sosyal dışlanmanın mevcut boyutunun/ kapsamının ölçümü ve temel problemlerin tanımlanması; sosyal istatistik sistemlerinin gelişimi ve sosyal dışlanma ile ilgili ortak AB göstergelerinin benimsenmesi; sosyal dışlanmaya yol açabilecek sorunların değerlendirilmesi; Nice'de kabul edilen kapsamlı ortak hedefler ve çalışma yöntemleri (açık koordinasyon yöntemi) hakkında Türkiye'deki bilincin arttırılması; yoksulluk ve sosyal dışlanma ile etkili mücadelede bütünleştirilmiş ulusal bir stratejinin mevcut unsurlara dayanarak gelişimi; yoksulluk ve sosyal dışlanma ile mücadele ve daha büyük bir sosyal içermenin sağlanması amacıyla Türkiye'de benimsenen mevcut politikaların ve yapılan son politika reformlarının değerlendirilmesi; AB katılım öncesi yardımlarının desteklenmesi için politika öncelikleri üzerinde bir uzlaşmanın oluşması ve uygulama ve gelecekteki politikaların gözden geçirilmesine katkıda bulunacaktır.
JIM, sekiz bölümden oluşmaktadır:
Birinci bölümde ekonomik arkaplan, sosyal harcamalar ve işgücü piyasasındaki durum, ikinci bölümde sosyal dışlanma açısından çeşitli alanlardaki (nüfus ve demografi, gelir dağılımı ve yoksulluk, sağlık, konut, sosyal hayata dahil olmada güçlüklerle karşılaşan "dezavantajlı" olarak tanımlanan gruplar, eğitim, sosyal güvenlik, sosyal yardımlar ve sosyal hizmetler, ulaşım) mevcut durum açıklanmakta ve analiz edilmektedir.
Üçüncü bölümde, ilk iki bölümdeki analizlere dayanarak her bir başlıktaki (kişilerin istihdama, sosyal güvenlik hizmetlerine, sosyal yardım ve sosyal hizmetlere, sağlık hizmetlerine, konut hizmetlerine, eğitime ve ulaşıma erişimi) temel sorun alanları belirlenmektedir.
Dördüncü bölümde ise bu alanlarda sosyal dışlanmanın önlenmesi ve herkesin hizmetlere etkin erişiminin sağlanabilmesi için uygulanması gereken politika öncelikleri tanımlanmakta, bunların yürütülmesinden sorumlu kurumlar belirlenmekte, mevcut durumun zayıflıkları ve güçlü yönleri vurgulanarak kısa ve orta vadeli taahhütleri içeren "yapılması gerekenler" sıralanmaktadır.
Beşinci bölümde yoksulluk ve sosyal dışlanma ile mücadelede gerçekleştirilen tüm faaliyetlerde kadın-erkek eşitliğinin teşvik edilmesi üzerinde yoğunlaşılmakta, cinsiyet konuları ile kadın-erkek eşitliğinin yukarıda açıklanan politikalarla ve yapılarla nasıl ortak bir noktada buluşturulduğu ve bütünleştirildiği; bunların tamamlanması için hangi özel önlemlerin ve yapıların gerekli olabileceği ortaya konulmaktadır.
Altıncı bölümde istatistik sistemleri ve göstergeleri incelenmekte, sosyal veri tabanlarının incelenmesi ve Eurostat tarafından belirlenenler göstergelerle (özellikle İşgücü Anketi, Laeken Göstergeleri ve SILC-Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması verileri) ulusal verilerin karşılaştırılabilirliği değerlendirilmektedir.
Yedinci bölümde sosyal içermeye verilebilecek potansiyel mali destek AB Komisyonu tarafından belirlenmekte ve belgeye eklenmektedir.
Son bölüm olan sekizinci bölümde ise, sosyal dışlanma ve yoksulluk alanında Türkiye'nin öncelikleri Komisyon ile ortaklaşa olarak belirlenecek ve bu öncelikler bağlayıcı nitelikte olacaktır.
C-Türkiye ve JIM Belgesi
24 Temmuz 2003 tarihli ve 25178 sayılı (mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanan Ulusal Programın "Sosyal Politika ve İstihdam" başlığı altında "Sosyal Dışlanma ile Mücadele" Topluluk Programının Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı koordinasyonu ile yürütülmesi karara bağlanmıştır.
Ülkemizin Avrupa Sosyal Dışlanma ile Mücadele Stratejisine dahil olabilmesi için Ortak İçerme Belgesini (JIM - Joint Inclusion Memorandum) hazırlaması gerekmektedir. Sözkonusu belge yoksulluk ve sosyal dışlanma ile mücadelede Hükümet Belgesi niteliğindedir.
Ülkemizin Avrupa Sosyal Dışlanma ile Mücadele Stratejisine dahil olmasının ilk aşaması olan JIM'in hazırlanmasına ilişkin çalışmalar, 3 Aralık 2004 tarihinde Ankara'da Avrupa Komisyonu yetkilileri ile ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşlarının, sosyal ortakların, sivil toplum örgütlerinin ve üniversitelerin temsilcilerinin katıldığı bir toplantı ile başlatılmıştır.
Hazırlanan taslak metne ilişkin olarak Avrupa Komisyonunun da talebi ile "sağlık, eğitim, istihdam, sosyal yardımlar ve sosyal hizmetler, yoksulluk, sosyal güvenlik, kadın-erkek eşitliği, özürlüler, çocuklar ve bölgesel farklılıklar" konularında ilgili kurumların ve Avrupa Komisyonu uzmanlarının da katılımı ile bir dizi teknik toplantı gerçekleştirilmiş ve metnin geliştirilmesi amacıyla karşılıklı görüş alışverişinde bulunulmuştur.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının koordinatörlüğünde hazırlanmakta olan belge üzerinde Genel Müdürlüğümüz de aktif katılımcı olarak çalışmalarda yer almıştır. Hazırlanan belgenin 2009 yılı içerisinde imzalanması Yıllık Programda öngörülmüştür.
