2009 mali yılı bitçe sunuş konuşması - Hayati YAZICI

   Sayın Başkan, Değerli Komisyon Üyeleri,

   Şimdi Bakanlığım bünyesindeki bir diğer kurum olan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan söz etmek istiyorum.

   Bilindiği üzere, Anayasanın 2 nci maddesinde ifadesini bulan "Sosyal Devlet" ilkesinin en belirgin kurumsal oluşumu olan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü, sosyal güvenlikten yoksun fakir ve muhtaçlara ilişkin devletin tüm sosyal sorumluluklarını yerine getirmektedir.

 

   Hükümetimizin yoksullukla mücadelede ortaya koyduğu anlayış, insanı merkeze alan sosyal politikalar üretme temeline dayanmaktadır.

 

   Yoksulluğun ortadan kaldırılması ve toplumsal etkisinin hafifletilebilmesinin ancak konunun iktisadi ve sosyal boyutlarının bir arada ele alınması suretiyle mümkün olabileceği bilinmektedir.

 

   Bu gerçeklikten hareketle, Hükümetimiz döneminde ortaya konulan istikrarlı politikalar neticesinde bir yandan makro ekonomik göstergelerde memnuniyet verici gelişmeler kaydedilmiş, buna paralel olarak da sosyal politikalar açısından ortaya konulan gerçekçi yapılanma sonucunda bu alanda da önemli adımlar atılmıştır.

 

   İktidarlarımız döneminde yaptığımız uygulama ve aldığımız kararlar sonucu ekonomide sağlanan olumlu gelişmeler sosyal yardım çalışmalarında ciddi açılımlar sağlanmasına ve yoksul kesimin hayat standartlarının iyileştirilmesine önemli katkılar sağlamıştır. Zira 2002 yılında %1.35 olan gıda yoksulluğu oranı 2006 yılında %0.74'e; 2002 yılında %26.96 olan gıda ve gıda dışı yoksulluk oranı 2006 yılında %17.81'e indirilmiş; günlük 1 doların altında bir gelirle yaşayan toplum kesimi ise kalmamıştır. Gelir dağılımında iyileşme sağlanmasına yönelik de olumlu adımlar atılmıştır. 2002 yılında 0,44 olan Gini katsayısı 2005 yılında 0,38'e indirilmiştir.

 

  Sayın Başkan, Değerli Komisyon Üyeleri,

 

  Hükümetimiz döneminde;

 

   Yoksulluğun etkilerinin azaltılması için; geniş kapsamlı projelerin uygulamaya konulması,

   Günlük sorunları giderecek geçici çözümler yerine kalıcı ve uzun vadeli politikalara ağırlık verilmesi,

   Bu alana ayrılan kaynakların mutlaka alanında kullanılmasına özen gösterilmesi,

   İnsanlarımızın kendi ayakları üzerinde durmalarını sağlayıcı iş edindirme yardımlarının toplam yardımlar içindeki payının artırıldığı bir yapı oluşturulması,

temel hedeflerimiz arasında yer almış ve çalışmalarımız bu doğrultuda yoğunlaştırılmıştır.

   İnsanlarımızın en doğal hakkı olan sağlık ve eğitim alanında sunulan hizmetlere azami erişimini sağlayıcı politikalara öncelik verilmiştir.

 

   Talep edene değil gerçekten muhtaç olana yardım edilen, sosyal kısıtlılık altında bulunan tüm kesimlere ulaşan, modern bir sosyal yardım mekanizmasının oluşturulması da ele alınan konular arasında yer almaktadır.

   Sayın Başkan, Değerli Komisyon Üyeleri,

 

   Sosyal yardım faaliyetleri, 1986 yılında 3294 sayılı yasa ile kurulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu kaynağı kullanılarak, 81 ilde Valilerimiz ve 892 ilçede Kaymakamlarımız başkanlığında kurulu bulunan toplam 973 (948 SYD Vakfı kurulmuş, yeni kurulan ilçelerdeki 25 SYD vakfı ise kurulum aşamasındadır.) Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı eliyle sürdürülmektedir.

 

   Bu mekanizmada, yoksullukla mücadelede etkili bir çalışma ortaya konulabilmesi için güçlü bir teşkilat yapısına ihtiyaç duyulmuştur.

 

   1986'dan beri Başbakanlık bünyesinde Fon Genel Sekreterliği vasıtasıyla yürütülen hizmetler, 01.12.2004 tarih ve 5263 sayılı Kanun ile Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü adı altında kurumsal bir yapıya kavuşturulmuştur.

 

   Sosyal yardımlaşma ve dayanışma alanında etkili bir organizasyon yapısı olarak kurulan SYDGM'de nitelikli personel istihdam edilerek uzmanlığa dayalı bir yapı oluşturulmuş ve sosyal yardım programlarının daha etkin bir şekilde uygulanması sağlanmıştır.

 

   Genel Müdürlüğün kurulmasını takiben Genel Müdürlük ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının; politika geliştirme, araştırma, izleme ve değerlendirme kapasiteleri geliştirilmiş, personel gelişimi ve eğitimi ile bilgi teknolojileri, kamuoyu bilgilendirme mekanizmaları güçlendirilmiştir.

 

   Görüşmekte olduğumuz 2009 yılı bütçesi 3294 sayılı Kanunu uygulama görevi verilen ve 5263 sayılı Kanun ile 2004 yılında kurulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğünün bütçesi olup, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu'nun ( SYDTF) bütçesi değildir.

 

   Sayın Başkan, Değerli Komisyon Üyeleri,

   İlk olarak sizlere SYDT Fonu ve faaliyetleri hakkında bilgi vermek istiyorum.

   Fon'un karar organı, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu Kurulu'dur.

   Fon Kurulu; Fon'da toplanan kaynakların Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğünce yürütülecek sosyal yardım programları ile proje ve yatırım programlarına dağıtım önceliklerini belirlemekte ve il/ilçelerde kurulmuş olan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına kaynak dağıtımına karar vermektedir.

   Bu Kurul, Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısının başkanlığında; Başbakanlık Müsteşarı, İçişleri Bakanlığı Müsteşarı, Sağlık Bakanlığı Müsteşarı, Vakıflar Genel Müdürü ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürü'nün katılımı ile toplanmakta ve Kurul kararları, Başbakan'ın onayı ile yürürlüğe girmektedir.

   Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü ise, Fon'un yürütme organı olup, Fon Kurulu kararlarının uygulanmasını sağlamaktadır.

   Fon uygulamaları, Yüksek Denetleme Kurulu'nca denetlenmekte iken, 2005 yılında yürürlüğe giren 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununu gereği denetim görevi 2006 yılından itibaren Sayıştay Başkanlığına verilmiştir.

 

   Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü Fon faaliyetlerini, 3294 sayılı Kanunun 7. Maddesine göre, Fon'da toplanan kaynağı ülke çapında gereksinim duyan yurttaşlara nakdi ve ayni olarak dağıtmak ve bu yasanın amacına uygun çalışmalarda bulunmak üzere özel hukuk hükümlerine göre kurulan İl ve İlçe Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları eliyle yürütmektedir.

   Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları, idari yönden İçişleri Bakanlığı, mali yönden Vakıflar Genel Müdürlüğü ve yürütülen faaliyetlerin işlevselliği bakımından Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğünce denetlenmektedir.

   SYD Vakıflarının karar organları, Vakıf Mütevelli Heyeti'dir. İl ve İlçelerde tüm yardım programları, bu mütevelli heyetlerinin kararları ile yürürlüğe girmektedir.

   Hükümetimiz döneminde SYD Vakıflarımızın yönetim yapısında da değişikliğe gidilerek "katılımcılık" ve "hesap verebilirlik" arttırılmıştır. Mülki idare amirleri, yerel yönetim temsilcileri ve hayırsever vatandaşların yanı sıra, artık Vakıf yönetiminde köy ve mahalle muhtarları ile gönüllü kuruluşların temsilcileri de yer almaktadır.

   Ülke genelinde her il ve ilçede bulunan bu Vakıflarımızda, bölgesinde yardıma muhtaç kişilerin ayrıntılı bilgileri oluşmuş durumdadır. Vakıflarımıza başvuran vatandaşlarımızın durumları, sosyal güvenlik kurumlarıyla işbirliğine gidilerek, web tabanlı sorgulama sistemleriyle kısa sürede ve doğru bir biçimde değerlendirilebilmektedir. Ayrıca konuşmamın ilerleyen bölümlerinde ayrıntılı şekilde değineceğim ve sosyal yardım alanında "reform" olarak nitelendirdiğimiz "Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesi"nin hayata geçmesi ile birlikte yoksul vatandaşlarımıza ilişkin sağlıklı bir veri tabanı oluşturulacak ve yardım yapan kurumlar arasında etkin bir eşgüdüm sağlanacaktır.

   2009 yılı bütçesini görüştüğümüz Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü, Fon kurulu kararları doğrultusunda Fon kaynağını kullanarak;

 

   Ülkemizde herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabi olmayan, sosyo-ekonomik yoksunluk içinde bulunan vatandaşlarımızın; yakacak, gıda, giyim, eğitim, sağlık gibi temel ihtiyaçlarını karşılamakta,

 

   Özürlü vatandaşlarımızın eğitim ve rehabilitasyon giderlerine katkı sağlamakta,

 

   Kırsal ve kentsel alanlarda yaşayan vatandaşlarımızın gelirlerini artırma ve sürekli bir işe sahip olmalarına yönelik gelir getirici proje destekleri vermektedir.

 

   Sayın Başkan, Değerli Komisyon Üyeleri,

   Hükümetimiz döneminde, mevcut sosyal yardım mekanizmasının güçlendirilmesi, hedef kitlenin en doğru şekilde belirlenmesi ve özellikle eğitim, sağlık, istihdama yönelik destekler artırılarak, beşeri sermayenin güçlendirilmesi için önemli adımlar atılmıştır.

   İlk olarak;

   Hükümetimizden önce Fon kaynaklarının önemli bir kısmı bütçeye aktarılırken, 2003'ten itibaren bu süreç tersine dönmüş, Fonun bir kuruşunun bile başka amaçla kullanılmamasına karar verilmiştir. Hatta bütçeden bu Fon'a önemli miktarlarda kaynak aktarılmış ve Fon'un kaynak yapısı güçlendirilmiştir.

   2003 yılında 826 milyon 583 bin TL olan Fon geliri, 2007 yılında 1 milyar 598 milyon TL' ye ulaşmıştır.

   2008 yılı Eylül ayı itibarıyla ise Fon gelirleri 1 Milyar 323 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.

   İhtiyaç sahibi ailelerimizin gıda ve giyim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla Ramazan ayı ve Kurban Bayramı öncesinde yılda iki kez Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına (SYDV) kaynak aktarılmakta iken; 2008 yılı Haziran ayından itibaren gıda yardımları 3'er aylık periyotlarla yılda 4 kez yapılmaya başlanmıştır. 2003-2008 Eylül dönemi gıda yardımları kapsamında 564,8 Milyon TL kaynak aktarılmıştır.

   2008 Yılı Eylül ayı sonu itibariyle gıda yardımları kapsamında 94,9 Milyon TL kaynak aktarılmıştır.

   İkinci olarak;

   Eğitimin, yoksulluğun kuşaklararası transferinin engellenmesinde asli unsur olması nedeniyle Hükümetimiz döneminde, Genel Müdürlüğün Eğitim Yardım Programları daha etkin bir şekilde uygulanmaya başlanmıştır.

   Eğitim Materyali Yardımları, Öğle Yemeği Yardımları, Yüksek Öğrenim Bursları, Özürlülere Yapılan Eğitim Yardımları, Şartlı Nakit Transferi bunlardan başlıcalarıdır.

   Bu kapsamda ilk olarak, Eğitim materyali yardımlarından bahsetmek isterim;

   Her eğitim-öğretim yılı başında, ilköğretim ve lisede okuyan fakir ve yardıma muhtaç ailelerimizin çocuklarının önlük, ayakkabı, çanta, kırtasiye gibi temel okul ihtiyaçları karşılanmaktadır. Eğitim materyali yardımı kapsamında yılda bir kez verilen destekler 2008 yılı Haziran ayından itibaren her eğitim ve öğretim döneminin başında olmak üzere iki kez yapılmaya başlanmıştır. Bu kapsamda 2003-2008 Eylül döneminde 305,2 Milyon TL kaynak kullanılmıştır.

   2008 Yılı Eylül ayı sonu itibariyle de eğitim materyali yardımları kapsamında 94,9 Milyon TL kaynak aktarılmıştır.

   Ayrıca SYDGM Eğitim yardımları içinde önemli bir yer tutan Şartlı Nakit Transferinden özellikle bahsetmek istiyorum.

   Şartlı Nakit Transferi, 2003 yılında başlatılan bir programdır. Bu program ile maddi imkânsızlıklar nedeniyle, eğitim çağındaki çocuklarını okula gönderemeyen ve 0-6 yaş grubundaki çocuklarının sağlık kontrollerini yaptıramayan nüfusun en yoksul kesimindeki ailelere düzenli nakit desteği sağlanmaktadır. ŞNT yardımları, anneler adına bankalarda açılan hesaplara yatırılmaktadır.

   Şartlı Nakit Transferi Eğitim Yardımları kapsamında;

   Nüfusun en yoksul kesiminde yer alan, maddi imkânsızlıklar nedeniyle çocuklarını okula gönderemeyen ailelere çocuklarının okula devam etmeleri şartıyla, "Şartlı Eğitim Yardımı" yapılmaktadır. 2003 yılında başlayan bu program kapsamında; Mart 2008'de yapılan değişiklik ile birlikte;

   - İlköğretime devam eden ; ERKEK öğrencilere 20 TL/Ay
KIZ öğrencilere 25 TL/Ay

   - Orta öğretime devam eden ; ERKEK öğrencilere 35 TL/Ay
KIZ öğrencilere 45 TL/Ay

yardım verilmektedir.

   Böylece, hem çocukların kesintisiz eğitim alması sağlanmakta, hem de ailelerine destek olunmaktadır. Bu yardımlar, özellikle kız çocuklarımızın ilk ve orta öğretimde okullaşma oranlarını artırmaktadır.

 

  * 2003 yılında 59 bin çocuğumuz için 1.6 Milyon TL,

  * 2004 yılında 697 bin çocuğumuz için 67 Milyon TL,

  * 2005 yılında 1.266.331 çocuğumuz için 180 Milyon TL,

  * 2006 yılında 1.563.253 çocuğumuz için 240 Milyon TL ödenmiştir.

  * 2007 yılında 1.757.187 çocuğumuz için 225 Milyon TL ödenmiştir

  * 2008 yılı Eylül ayı itibariyle de 1.896.380 öğrencimize 240 Milyon TL ödenmiştir. Bugüne kadar verilen ŞNT Eğitim Yardımı toplamı, 954 Milyon TL'ye ulaşmıştır.

   2008 yılı içerisinde ise ŞNT Eğitim yardımları kapsamında 240,3 Milyon TL kaynak kullanılmıştır.

   Şartlı Nakit Transferi Sağlık Yardımları kapsamında;

   Anne adaylarının ve 0-6 yaş grubu çocukların düzenli sağlık kontrollerini yaptırıp yaptırmadıkları kontrol edilerek yardımların devam etmesi veya kesilmesi öngörülmektedir. 0-6 yaş çocuklarının sağlık kontrollerini düzenli olarak yaptıran annelere aylık nakit ödeme yapılmaktadır. Bu konuda, çocuklarda ve ailelerde olumlu davranış değişikliği yaratmak ve devam ettirmek için Sağlık Bakanlığı ile koordineli çalışılmaktadır.

  Bu proje kapsamındaki yardımlar ise Mart 2008'de yapılan değişiklik ile birlikte;

Ø 0-6 Yaş Grubu Çocuklar için 12 Ay Süreyle: Her Çocuk İçin: 20 TL/ay Ø Anne Adayları için Gebelik Süresince; Her Anne İçin: 20 TL/ay

   Ø Doğumun Hastanede Yapılması Durumunda: Doğum İçin: 60 TL'dir

 

   2003 yılında 24.644 çocuk ile başlayan bu programdan, Eylül 2008 itibariyle 1.044.671 çocuğumuz yararlanmış ve toplam 379,1 milyon TL kullanılmıştır.

 

   2008 yılı içerisinde ise ŞNT sağlık yardımları kapsamında 100,8 Milyon TL kaynak kullanılmıştır.

   Eğitim Yardımları kapsamında değinmek istediğim diğer önemli bir program ise;

   Örgün eğitime devam eden ve özel eğitime ihtiyaç duyan ilk ve orta öğretimdeki özürlü çocuklarımızın ücretsiz olarak okullarına taşınmaları ve eğitimlerinin sağlanması amacı ile yürütülen taşıma projesi'dir.

• Özürlüler İdaresi ve Milli Eğitim Bakanlığı işbirliğin de yürütülen bu proje, 2004-2005 eğitim ve öğretim yılında 6.900 özürlü öğrenci için uygulanmaya başlanmıştır.
• 2007-2008 öğretim yılında tüm özür guruplarını kapsayacak şekilde 21.373 öğrenci için, Fon dan 28.500.000 TL kaynak tahsis edilmiştir.
• 2008 yılı Eylül ayı sonu itibariyle ise 23.420 özürlü öğrencinin okullarına erişimi için 16,05 Milyon TL kaynak kullanılmıştır.

   Ayrıca, ilköğretimde ücretsiz ders kitabı uygulaması da Fon kaynaklarıyla yürütülmektedir. Bu kapsamda 2004-2008 Eylül döneminde toplam 952,6 Milyon TL kaynak kullanılmıştır.

   2008 yılı eylül ayı sonu itibariyle ücretsiz kitap yardımı için Fon'dan 217 Milyon TL kaynak tahsis edilmiştir.

   Sayın Başkan, Değerli Komisyon Üyeleri,

   Temel amacımız; yardıma muhtaç dar gelirli vatandaşlarımızı sürekli yardım alan, pasif durumda bulunan değil; desteklenerek kendi ayakları üzerine duran, üreten ve kendi gelirini temin eden bireyler haline getirmektir.

   Üçüncü olarak;

   Hükümetimiz döneminde ihtiyaç sahibi vatandaşlarımızın sosyal yardım almak yerine kendi işlerini kurmalarını, kendi alın teriyle geçinen bireyler haline gelmelerini sağlayacak projelere önemli ölçüde destek verilmektedir.

   Bu amaçla birçok yeni proje hayata geçirilmiştir. 2003 yılında SYD Vakıflarına aktarılan kaynak içinde proje desteklerine ayrılan payın oranı % 1,6 iken 2007 yılında bu oran %22,5' e yükselmiştir. Bu projelerin bir kısmı kırsal alanda, bir kısmı da kentlerde yaşayan vatandaşlarımızı kalkındırmayı amaçlamaktadır.

   Kırsal alanda yürütülen ve 2003 yılının sonbaharında başlatılan " Kırsal Alanda Sosyal Destek Projesi" kapsamında yeterli kaynağa sahip olmayan ve süt sığırcılığı, koyunculuk ve seracılık yaparak gelir elde etmek isteyen vatandaşlarımıza, bir kooperatif bünyesinde birleşmeleri sağlanarak destek verilmektedir. 2003-2008 Eylül dönemi itibariyle desteklenen kooperatif sayısı 758 olup, 55.335 aile için toplam 445 milyon 42 bin TL tahsis edilmiştir.

   2008 yılında Eylül ayı sonu itibariyle 69 proje için 32 Milyon 990 bin TL aktarılarak 4.523 ailenin desteklenmesi sağlanmıştır.

   Proje destek programlarımız arasında "Gelir Getirici ve İstihdam Artırıcı Projeler" de özel bir yer tutmaktadır.

   Haziran 2008'de yapılan değişiklik ile, bu kapsamda bireysel veya grup halinde kendi işini kurma talebi olan dar gelirli vatandaşlarımıza, kır-kent ayrımı gözetmeksizin kişi başına 15.000 TL'ye kadar destek sağlanmaktadır.

   Bu destekler, faizsiz, ilk iki yılı ödemesiz, 4 yıl içinde geri ödemeli olarak verilmektedir.

   Böylece, vatandaşımızın işine sahip çıkması sağlanmakta, girişimcilik kabiliyeti gelişmekte ve geri dönen kaynak ile aynı maksada yönelik projelere destek verilmektedir. Bu süreç kendi döngüsü içinde devam etmektedir.

   Proje desteklerimizdeki temel amaç, ihtiyaç sahiplerine iş ve istihdam oluşturmak, işlerini kurmalarına yardımcı olmak, başkalarına muhtaç olmadan hayatlarını sürdürmelerine imkân sağlamaktır.

   Bu kapsamda 2003-2008 Eylül döneminde 11.264 proje için toplam 188.485.875 TL kaynak aktarılarak 101.089 vatandaşımızın kendi işlerini kurmaları ve gelir temin etmeleri sağlanmıştır.

   2008 yılında Eylül ayı sonu itibariyle 3.308 proje için 45 Milyon 282 bin TL aktarılarak 6.538 ailenin desteklenmesi sağlanmıştır.

   Ayrıca, yoksulluk ve sosyal dışlanmaya maruz veya bu risk altında olan birey ve grupların ekonomik ve sosyal hayata aktif katılımlarının artırılması ve hayat kalitelerinin yükseltilerek toplumsal dayanışma ve bütünleşmenin sağlanması amacıyla sosyal hizmet içerikli projelere de destek verilmiş olup 2003-2008 Eylül döneminde 711.000 vatandaşımızın yararlanması sağlanmıştır.

   2008 yılında Eylül ayı sonu itibariyle 192 proje için 11 Milyon 966 bin TL aktarılarak 219.150 vatandaşımızın yararlanması sağlanmıştır.

   2008 yılında gelir getirici, istihdam eğitimi, geçici istihdam, sosyal hizmet ve toplum kalkınması projeleri için Eylül sonu itibariyle 64 Milyon TL kaynak aktarılmış olup; projelerden 227.452 vatandaşımız yararlanmıştır.

   Hali hazırda proje geri dönüşleri faizsiz uygulanmakta ve uzun vadeye yayılmış bulunmaktadır. Ayrıca geri ödemelerde proje konusu işin gelir getirici faaliyete dönüşmesi için gerekli süre göz önünde bulundurulmaktadır. Bu nedenle geri ödemeli projelerde geri ödemenin affedilmesi gibi bir durum söz konusu değildir.

   Sayın Başkan, Değerli Komisyon Üyeleri,

   Yukarıda önemli birkaç tanesini açıkladığım sosyal yardım programının yanı sıra, geniş bir yelpaze içinde ihtiyaç sahibi vatandaşlarımızın yakacak, barınma, sağlık, gıda, giyim gibi temel ihtiyaçlarına yönelik yardımlara da devam edilmektedir.

   2003 yılından itibaren, Türkiye Kömür İşletmeleri tarafından modern ve kullanıma hazır bir biçimde paketlenen kömür, kış öncesinde SYD Vakıflarınca belirlenen ihtiyaç sahibi ailelere, hane başına en az 500 kg olmak üzere, insanımıza yakışan bir şekilde, evlere teslim edilmek suretiyle ve bedelsiz olarak ulaştırılmaktadır.

   2003 yılında, 1 Milyon 96 Bin aileye, 650 Bin ton, 2004 yılında 1.6 Milyon aileye 1 Milyon 52 Bin ton, 2005 yılında 1.83 Milyon aileye 1 Milyon 330 Bin ton kömür, 2006 yılında 1,79 Milyon aileye 1 Milyon 363 Bin ton ve 2007 yılında 1,89 Milyon aileye 1 Milyon 434 Bin ton kömür dağıtılmıştır.

   2008 yılında kömür dağıtımları başlatılmış olup Eylül sonu itibariyle 932.275 ton kömür dağıtımı yapılmıştır. 2008 Yılı sonuna kadar 811.080 ton kömür daha dağıtılıp yıl sonu itibariyle toplamda 1 Milyon 743 Bin ton kömür dağıtımı gerçekleşecek ve 2,08 Milyon ailenin kış mevsimi öncesinde yakacak ihtiyaçları karşılanacaktır.

   Kömürün illere kadar ulaştırılması Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından sağlanmaktadır. İlçelere ve köylere dağıtımı ise valiliklerin sorumluluğunda SYD Vakıfları tarafından gerçekleştirilmektedir.

   Nakliye ve hamaliye giderleri Fon'dan karşılanmaktadır.

   Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğünce yürütülen Sosyal yardım Programları ile ilgili detaylı bilgiler ve rakamlar sizlere sunulan dokümanlarda yer almaktadır.

   Sayın Başkan, Komisyonumuzun değerli üyeleri,

   SYDGM, yürüttüğü faaliyetlerin hizmet alanlar üzerindeki etkisini araştırma cesareti gösteren ve araştırma çıktıları sonucunda faaliyetlerini revize etme kararlılığı içinde bulunan; bu yönüyle modern kamu yönetimi anlayışının gereklerini yerine getiren bir kamu kurumudur. Bu noktada özellikle 2007 yılında SYDGM tarafından yaptırılan ve 2008 yılında kamuoyu ile paylaşılan "Sosyal Yardım ve Proje Destek Faaliyetlerinin Etki Analizi Araştırması" sonuçlarına değinmek istiyorum:

• Genel olarak bakıldığında yardım alanların %90'ından fazlasının gelir düzeyinin 500 TL'nin altında olduğu görülmektedir (TÜİK 2006 verilerine göre 2006 yılında, 4 kişilik hanenin aylık açlık sınırı 205 TL, aylık yoksulluk sınırı ise 549 TL'dir). Bu durum, Fonun hedefleme mekanizmasının etkin olduğunu göstermektedir.
• Yardım alanlar da yapılan sosyal yardımların yaklaşık olarak %80 oranında ihtiyacı olan vatandaşlara ulaştığını ifade etmişlerdir.
• Yardımlara ilişkin önemli belirlemelerden biri ayni yardımların, özellikle gıda ve kömürün tercih edilmesidir. Ayni yardımı tercih ettiğini belirtenlerin oranı %63'tür.
• Yardımlardan yararlananların başında %60' lık bir oranla kadınlar gelmektedir. Özellikle boşanmış, dul ve çalışmayan ev kadınları yardımlar sayesinde çeşitli olumsuzlukları aştıklarını belirtmişlerdir.
• Yakacak yardımları, Fon yardımları içinde en fazla tercih edilen yardımların başında gelmektedir. Yardımdan yararlananların çoğunluğu bu yardımın hayatları için önemli olduğunu ve yardımın niteliğinden memnun olduklarını belirtmektedir.
• Fayda sahiplerinin yardım almadan önceki durumları göz önüne alındığında gıda ihtiyacını karşılayabilme, düzenli beslenebilme, yakacak ihtiyacını karşılayabilme gibi durumlarda yardım sonrasında fark edilir düzeyde yükseliş olduğu görülmüştür.
• Fayda sahiplerinden alınan görüşler doğrultusunda:

- Yardım yapılan kişilerin tarafsız olarak belirlendiği (yaklaşık olarak %75 oranında),

- Yardımların usulüne uygun olarak teslim edildiği (yaklaşık olarak %76 oranında),

- Yardımların zamanında dağıtıldığı (yaklaşık olarak %71 oranında),

- Yardımların topluma önemli derecede katkısı olduğu (yaklaşık olarak %89 oranında),

- Yardım alanların geleceğe güvenle baktığı (yaklaşık olarak %61 oranında)

ortaya çıkmıştır.

   Genel olarak araştırma sonuçları değerlendirildiğinde; Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu'nun Türk toplumunda yoksulluğu azaltmada, toplumsal patlamaları önlemede, toplumsal temizleyicilik sağlamada, irrasyonel tercihleri önlemede, dayanışmayı pekiştirmede ve sosyal dışlanmayı önlemede önemli bir görevi üstlendiği görülmektedir.

   Sayın Başkan, Komisyonumuzun değerli üyeleri,

   Yoksullukla mücadele alanında son derece yararlı hizmetler veren SYDGM, sosyal yardım uygulamalarını daha etkin hale getirmek, ulaşılamayan yoksul kesimlere ulaşmak ve kamu kaynaklarının kullanımında etkinliği sağlamak adına çalışmalar da yürütmektedir. Bu vesileyle 2009 yılı Yatırım Programına sunulan ve SYDGM tarafından hayata geçirilmesi düşünülen projeler hakkında bilgi vermek istiyorum:

 

   1. BÜTÜNLEŞİK SOSYAL YARDIM HİZMETLERİ PROJESİ

   Sosyal yardım alanında "reform" niteliği taşıyan ve Devlet Planlama Teşkilatı tarafından hazırlanan Bilgi Toplumu Stratejisi 2006-2010 dönemi Eylem Planı'nda yer alan Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesi'nin hayata geçirilmesi görevi SYDGM'ye verilmiştir. Söz konusu görevin yerine getirilebilmesi için SYDGM tarafından gerekli projelendirme çalışmaları yapılarak proje yatırım programına sunulmuştur.

   Projenin paydaşları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Sosyal Güvenlik Kurumu, SHÇEK, Valilikler, İçişleri Bakanlığı, Türkiye İstatistik Kurumu, Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Yerel Yönetimler ile diğer ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları ve ilgili Sivil Toplum Kuruluşlarıdır.

   Gelinen aşamada SYDGM, 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu ve 5263 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile tanımlanan görev alanında Bilgi Toplumu Stratejisi Eylem Planı ile kendisine verilen projenin hayata geçirilmesi için bir yandan paydaş kurumlar ile çalıştaylar ve toplantılar düzenlemekte diğer yandan da Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) ile projenin süreçleri üzerinde ön hazırlık çalışmaları yürütmektedir.

   Yapılan ilk teknik incelemelerde proje 3 aşamalı olarak kurgulanmıştır. Buna göre ilk aşamada SYDGM ve SYDVler arasında Yönetim Bilgi Sistemlerinin oluşturulması; ikinci aşamada SYDGM, SHÇEK, Vakıflar Genel Müdürlüğü ve SGK'nin veri tabanlarının entegre hale getirilmesi ve son aşamada da kamu kurumları ile yerel yönetimler ve STK'lar arasında bilgi paylaşımına olanak sağlayan bir mekanizma oluşturulması hedeflenmektedir.

   Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesinin hayat geçmesi ile birlikte;

• Sosyal yardım veren kurumlar arasında etkin eşgüdüm sağlanarak işlevsel anlamda tek çatı (ortak kullanılacak veri tabanı oluşturulması ile hizmetlerin eşgüdüm içinde yürütülmesi) sağlanacak,
• Sosyal yardım yararlanıcılarına ait sağlıklı bir veri tabanına kavuşulacak,
• Veri tabanı ile ihtiyaç sahibi vatandaşlarımızın ülke genelindeki dağılımı ortaya çıkarılacak ve yeni sosyal yardım politikaları oluşturulması için gerekli projeksiyonlara imkan veren bilgi ve veriye ulaşılacak,
• Sosyal yardımlardan mükerrer yararlanmanın önüne geçilecek,
• Sosyal yardım hizmetlerinin sunumunda hane yaklaşımına geçilerek, ulaşılamayan yoksul kesimlere ulaşılacak,
• Oluşturulacak tek başvuru formu ile hizmetlerde standardizasyon sağlanacak,
• Sosyal yardım hizmetlerinin sunumunda bilgi teknolojileri kullanılarak zaman ve kaynak tasarrufu sağlanacak, yardıma ulaşma süreci kısaltılacaktır.

 

   2. SOSYAL YARDIM YARARLANICILARININ BELİRLENMESİNE YÖNELİK PUANLAMA FORMÜLÜNÜN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ

   SYDGM tarafından yürütülen ve sosyal yardımların sunumunda reform niteliği taşıyan bir diğer çalışma da "Sosyal Yardım Yararlanıcılarının Belirlenmesine Yönelik Puanlama Formülünün Geliştirilmesi Projesi"dir.

   Projenin amacı, oluşturulacak bir puanlama formülü ile sosyal yardım ve proje desteklerinden yararlanacak vatandaşların objektif kriterlere göre belirlenmesi ve böylelikle haksız yararlanmaların önüne geçilmesidir.

   Proje ile her bir sosyal yardım türünden yararlanma kriterleri (muhtaçlık kriteri) oluşturularak hak sahiplerinin söz konusu kriterler çerçevesinde belirlenmesi hedeflenmektedir.

   Puanlama formülünün elde edilerek Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesine entegre edilmesi ile birlikte;

• Sosyal yardım yararlanıcıları daha objektif kriterlere göre tespit edilecek,
• Haksız yararlanmaların önüne geçilecek,
• Kamu kaynaklarının etkin kullanılmasına olanak sağlanacaktır.

   3. EŞİ VEFAT ETMİŞ KADINLAR İÇİN BİR NAKİT SOSYAL YARDIM PROGRAMI GELİŞTİRİLMESİNE YÖNELİK ARAŞTIRMA PROJESİ

   Sayın Başkan, değerli üyeleri,

   Toplumlarda farklı gruplar yoksulluktan farklı derecelerde etkilenmektedir. Kadınların yoksullukla karşılaşma riskinin göreceli olarak diğer gruplardan daha yüksek olduğu bilinmektedir. Özellikle eşi vefat etmiş, düzenli geliri olmayan kadınlar yoksulluk ve sosyal dışlanma riskiyle karşı karşıya kalmaktadır. Ülkemizde eşini kaybetmiş ve sosyal güvenceden yoksun olan kadınlara yönelik olarak uygulanan bir sosyal yardım programı bulunmamaktadır. Bu ihtiyaçtan hareketle SYDGM, "Eşi Vefat Etmiş Kadınlar İçin Bir Nakit Sosyal Yardım Programı Geliştirilmesine Yönelik Araştırma Projesi"ni hazırlamıştır.

   Bu projenin temel amacı, ülkemizde eşi vefat etmiş olan ve 3294 sayılı Kanun kapsamında yer alan kadınların tahmini sayısının ve ihtiyaçlarının belirlenmesidir.

   Sayın Başkan, değerli üyeleri,

   Ülke genelinde insan gücü ve doğal kaynakların kalkınma hedefleri doğrultusunda bir araya getirilmesi, toplumun tüm kesimlerinin hizmetine sunulması ve mekânsal dengelerin kurularak refahın ülke sathına dengeli dağılımının sağlanması amacına yönelik olarak hazırlanan GAP Eylem Planı'nda SYDGM'ye de önemli görevler verilmiştir. "Gençlerin ekonomik ve sosyal hayata aktif katılımı sağlanacaktır" tedbirinden sorumlu olan SYDGM bu kapsamda bir yandan Fon kaynaklarıyla sosyal hizmet projeleri destekleri verirken diğer yandan da Yatırımı Programı çerçevesinde çeşitli projeleri hayata geçirecektir.

   Sayın Başkan, değerli üyeler,

   Gelecek belirsizliklerle doludur, bu belirsizliklere hazırlıklı olmak bireysel ve kurumsal başarı için bir zorunluluktur. Bu zorunluluktan hareketle SYDGM, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu doğrultusunda 2009-2013 yıllarını kapsayan Stratejik Planını hazırlayarak uzun vadeli politikalarını belirlemiştir.

   Söz konusu plan gereği SYDGM'nin bahse konu dönem için belirlediği amaçlar şunlardır:

1-Sosyal yardım yararlanıcılarını objektif kriterlere göre belirleyerek, tüm sosyal yardım programlarını ve proje desteklerini sosyal yardım politikalarıyla uyumlu, ekonomik gelişmeye ve sosyal içermenin gerçekleştirilmesine katkıda bulunacak şekilde tasarlamak.

2-Vatandaşların temel ihtiyaçlarını karşılayan yardımların yanı sıra, onları üretken duruma getirecek, sürdürülebilir gelir elde etmelerini sağlayacak, bölgeler arası farklılıkları ve yerel potansiyeli göz önünde bulunduracak projeleri desteklemek.

3-Yoksullukla mücadele alanında sosyal hizmet projeleri ve sosyal yardım programları vasıtasıyla sosyal adaletin tesisine katkı sağlamak.

4- Yoksulların risklere karşı güvenliğinin artırılması hususunda, makro ekonomik politikalar ve sektörel politikaların oluşturulması sürecinde, yoksullukla mücadele politikalarına olan etkisinin göz önünde tutularak SYDGM' nin bu sürece aktif olarak katılmasını ve ilgili kuruluşlarla işbirliği yapmasını sağlamak.

5-Fon kaynaklarının etkin, verimli, hesap verilebilir ve şeffaf olarak dağıtımını sağlamak

6- Sosyal yardım uygulamalarında mükerrerliğin önlenmesine yönelik çalışmalar yapmak.

7-Ülke genelinde sosyal yardım ve proje hizmetinden yararlananlara hızlı ve kaliteli hizmet sunacak şekilde merkezde ve yerel düzeyde kurumsal gelişimi sağlamak ve tanıtıcı faaliyetlerde bulunmak.

8-Sosyal yardım alanında nitelikli personel yetiştirmek ve hizmet kalitesini yükseltmek.

9- Sosyal yardım faaliyetlerini ve proje uygulamalarını izlemek, incelemek ve denetlemek.

10- Sosyal yardım alanında faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlarla (Dünya Bankası, AB, UNDP, UNICEF gibi) işbirliğini geliştirmektir.

 

   Bilindiği gibi, görüşmekte olduğumuz 2009 yılı bütçesi, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu bütçesi olmayıp, Bu Fon'un faaliyetlerini yürütmek üzere kurulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü'nün bütçesidir.

   Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğünün,

• 2008 yılı bütçesi 3 Milyon 785 bin TL olup, Eylül ayı sonu itibariyle %64'lük bir oranla 2 Milyon 434 bin 463 TL harcama gerçekleşmiştir.
• 2009 yılı bütçe tasarısı ise 4 Milyon 182 bin TL cari ve 7 Milyon 456 bin TL yatırım olmak üzere toplam 11 milyon 638 bin TL 'den oluşmaktadır.
• 2009 yılı cari bütçesinin:

Ø 2.242.000 TL'lik kısmı personel giderlerine,

Ø 186.000 TL'lik kısmı SGK Devlet Primi giderlerine,

Ø 1.734.000 TL'lik kısmı mal ve hizmet alımlarına,

Ø 20.000 TL'lik kısmı cari transferlere ayrılmıştır.

• 2009 yılı yatırım bütçesinin:

Ø 5.835.000 TL'lik kısmı Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesine,

Ø 345.000 TL'lik kısmı Sosyal Yardım Yararlanıcılarının Belirlenmesine Yönelik Puanlama Formülünün Geliştirilmesi Projesine,

Ø 248.000 TYL'lik kısmı Eşi Vefat Etmiş Kadınlar İçin Bir Nakit Sosyal Yardım Programı Geliştirilmesine Yönelik Araştırma Projesine,

Ø 433.000 TL'lik kısmı Türkiye'de Uygulanan Şartlı Nakit Transferi Programı'nın Fayda Sahipleri Üzerindeki Etkisinin Nitel Ve Nicel Olarak Ölçülmesi Projesine,

Ø 595.000 TL'lik kısmı GAP Eylem Planı kapsamındaki projelere,

ayrılmıştır.

   Sayın Başkan, Komisyonun Değerli Üyeleri ve Kıymetli Kamu Kuruluşu Temsilcileri ve Basın Mensupları, kurulduğu günden bu yana ülke genelinde yoksullukla mücadele alanında 65 kadrolu 53 geçici olmak üzere toplam 118 personel ile özverili bir şekilde faaliyetler yürüten ve söz konusu faaliyetleri daha etkin hale getirmek için her geçen gün yeni adımlar atan SYDGM' nin, bundan sonra da çalışmalarını aynı azimle yürüteceği hususundaki inancımı vurguluyor;

   Bu görüşmelerde göstermiş olduğunuz sabır, ilgi ve duyarlılığınıza hem şahsım hem de Bakanlığım adına teşekkür ediyor, saygılarımı sunuyorum.

 

Hayati YAZICI

Devlet Bakanı ve

Başbakan Yardımcısı